Мы пачынаем публікаваць серыял. Гэта разгорнуты расповед аўтара пра тое, як ён, культуролаг з адукацыі, у гэтыя складаныя часы падзарабляе на будоўлі садоўнікам.
Так, фармат для Беларускай Рады культуры нязвыклы. Але для гэтага мы і задумалі рубрыку “ПрыСутнасць”. Тут друкуем меркаванні экспертаў у культуры з Беларусі і з замежжа. Пра тое, што ім баліць як прафесіяналам і як беларусам, пра іх адкрыцці, развагі і назіранні, іх думкі і высновы.
Гэтыя публікацыі – спробы зафіксаваць рысы рэчаіснасці, убачыць іх праз прызму ўласнага досведу аўтараў і адзначыць непаўторныя асаблівасці часу, у які мы жывём.
Запрашаем і вас да сумеснага роздуму. Калі вы гатовыя падзяліцца ўласнымі назіраннямі, уражаннямі, пішыце нам: media@byculture.org
*Меркаванні аўтараў могуць не супадаць з пазіцыяй Беларускай Рады культуры.
Допіс 1. Белакапытнік
Зыркае сонца падымаецца за Раўбіцкімі трамплінамі. Мы едзем праз Астрашыцкі Гарадок. Гэта адзін з пасёлкаў-спадарожнікаў, кіламетраў за 20 ад Мінска. Недзе тут знаходзіцца адна з рэзідэнцый. Таму ўздоўж дарогі, па якой рухаюцца ўрадавыя картэжы, скляпалі адну з версій Беларусі будучыні. Тлуста пафарбаваныя платы і святочныя агароджы з сайдынгу, міліцыянеры на белых джыпах абапал шашы, яркая разметка на асфальце, звыш ахайна, пад лінеечку падстрыжаныя прыдарожныя прысады і хаты, прыпынкі для вясковых аўтобусаў з уплеценай чырвона-зялёнай стужкай на фасадзе. Мы аб’язджаем гэтыя футурыстычныя фантазіі і заглыбляемся ў нетры Астрашыцкага Гарадка.
Мы – гэта:
- неўміручы чахлік, «форд-транзіт» 1997 года.
- Ігар, энергічны ўласнік садаўнічай фірмачкі і кіроўца «форда».
- Жан – был архітэктар, а цяпер перадпенсійны беспрацоўны.
- Ну і я – былы (былы? на паузе!) культуролаг.
Едзем працаваць на віле знойдзенага Ігарам мільянера ў катэджным пасёлку на беразе Раўбіцкага вадасховішча. Жану даручана пакласці гранітныя кавалкі-пліткі ў выглядзе садовай сцежкі, я ж культурна высаджу ў лункі на схіле перад гасцявым дамком белакапытнік, на выгляд – лапух лапухом (у сэнсе белакапытнік, а не я).
Але, перш чым ехаць да мільянеравай вілы, Ігар настойвае, каб мы зайшлі ў краму кавы і наведалі камбінат гарадскіх скульптур. Крама выяўляецца мініятурным заводзікам, дзе паводле апошняй моды цэх ад кавярні аддзяляе празрыстае шкло. Пульхная дзяўчына без пытанняў налівае нашай брыгадзе па амерыкана і пачынае экскурсію, баючы пра гатункі кавы і адметны блэнд – мяшанку розных гатункаў, смак якога падладзілі пад густ беларусаў.
Пасля кавапою і экскурсіі па кавафабрыцы мы проста абавязаныя ажаніцца нешта купіць. Я набыў сто грамаў кавы за 10 рублёў. Грошай у мяне нягуста, але такой бяды: у канцы працоўнага дня Ігар абяцаў сотку. Набываю простай эфіёпскай кавы, а не мясцовы блэнд – не люблю, калі мне кажуць, які ў мяне густ. Выйшаўшы з крамы, пытаюся ў Жана, ці не час ужо арбайтэн? Жан, які ўжо працаваў у Ігара раней, шматдумна адказвае, «салдат п’е, а служба ідзе».
Ох, не такім мне бачыўся першы дзень даўншыфтарства! Учора ўяўляў жах: пачну ў глыбокім брудзе сярод запыленых рабочых, якія безупынку паляць, сплёўваюць і памінаюць маць. А я не ў стане даць рады цяжкой працы, якой даўно не рабіў, ды ад стомы валюся проста ў гушчар разгалістага белакапытніка.
Потым Ігар цягне нас на камбінат гарадскіх скульптур. У Беларусі ўзору 2025 года людзі свабодных прафесій знаёмяцца, калі хочуць, проста на вуліцы. Перагародкі ўпалі – сораму больш няма. Усе і ўсё – без цырымоній. Таму дырэктар цэнтра, худы акулярык, ахвотна ідзе на кантакт. Пасля знаёмства пачынаецца ўзаемны пошук знаёмых. Гэта таксама рытуал. Ясна, знаходзім. Потым – глядзім скульптуры. Абстракцыянізм вулічных скульптур мяне ўражвае, усё хай-файнае і невульгарнае. Венерам са збанам, садовым гномам і ільвам тут месца няма.
Нарэшце накавяраныя і абкультураныя едзем у вёску Раўбічы, каля вядомых трамплінаў і малянічага вадасховішча. Жан кажа, тут, у катэджным пасёлку, яго аднакурснік пабудаваў цуд канструктывізму, берлінскі Баўхаўз, нават атрымаў за яго нейкую прэмію. Мы доўга круцімся па вёсках Раўбічы і Аколіца, шукаючы архітэктурны шэдэўр Жанавага аднакашніка. Жан нават тэлефануе аўтару праекта, каб атрымаць арыенцір. Ігар і яго форд-чахлік не пярэчаць – паслухмяна кіруюць, куды скажа Жан. Нарэшце знаходзім прэміяльную вілу. Проста пасярод вясковых хат і шынамантажу. Цуда канструктывізму не відаць, бо бетонны плот вышэйшы за будынак – вытыркаюцца толькі шпілі туй на даху.
Толькі аб 11 (ранку? абеду?) прыбываем на аб’ект. Па тэрыторыі вілы, узведзенай у так званым «скандынаўскім» стылі, круцяцца брыгады бетоншчыкаў, шкляроў і маднявы пячнік з хіпстарскай барадзіскай і касічкай. Тут ходзіць гаспадар – мільянер, якога трэба называць няйначай як «заказчык». Маладжавы, гадоў 60, усміхаецца і цокае языком, ветліва усім кажа «здрасьце».
Ён спяшаецца – да зімы хоча перасяліцца сюды разам з унукамі-мільянеранятамі. Гадзіны дзве заказчык ходзіць па ўчастку і ціхенька гутарыць з брыгадзірамі: бетоншчыкам, шклярам і печніком. Ігар на планшэце паказвае яму нядаўна выведзеныя расліны – здаецца, я чуў нават выраз «марозаўстойлівая пальма». Ігар мяне прадстаўляе як «беларускага культуролага, які беззаветна закаханы ў садоўніцтва». Праз две гадзіны заказчык (я ўжо цалкам змірыўся з прафесійным жаргонам і інакш яго не называю) з’язджае на сваім чорным «Лексусе» ў Мінск.
І тут да мяне даходзіць, што на гэтай будоўлі не так. Няма мата. Ніхто не лаецца. Шкляры амаль інтэлігентна распавядаюць, як трэба прыбіваць-загартоўваць вонкавае шкло для агароджаў на балконе. Жан баіць пра рэстаўрацыю царквы Святога Духа ў 1980-я, у якой ён прымаў ледзьве не лёсавызначальны ўдзел. Але ніхто не лаецца. Праз гадзіну пячнік ціха вымавіў «аёй-аёй», але ціха, «па дзелу», калі толькі што купленая тачка развалілася пад цяжарам цэглы.
У паветры лунае адчуванне нейкай недасказанасці: чаму я? чаму кава і сучасныя скульптуры? чаму мы працуем паўдня?
Я ўжо капаю лункі пад белакапытнік. Аднак Ігар спыняе мяне і чытае цэлую лекцыю пра кіслыя глебы, якія пануюць на Беларусі. Я шчыра не разумею, навошта мне, падзёншчыку, гэта ўсё ведаць? Ігар настойвае, каб я паглядзеў, як садзіць белакапытнік нейкі віцебскі блогер, а потым ужо «калупаўся ў зямлі». Я трохі стаміўся ад Ігаравых пасадачных відосаў, хочацца заняцца працай, і азіраюся па баках.
Нарэшце Ігар літасціва дазваляе прыступіць да пасадак. Уся праца ў тлустым чарназёме – гадзіны на тры – не больш. У канцы дня Ігар дае мне жаданую паперку з выявай Нясвіжа і лічбай «100».
Па дарозе ў Мінск, седзячы на заднім сядзенні бусіка, я пачынаю разумець: заказчык хоча, каб мой дзень быў такім. Ён будуе новую Беларусь – праўда, на асобна ўзятым лапіку зямлі. За межамі Мінска. Для сябе і ўнукаў. Хоча, каб белакапытнік паліваў мастацтвазнаўца, напоены эфіёпскай кавай, а гранітную плітку клаў чалавек з архітэктурнай адукацыяй. Хай яны зробяць менш, але дзікіх брыгад і лаянкі тут не будзе. Хоча прывучаць унукаў да прыгожага – не толькі да маляўнічых краявідаў Раўбіччыны, але і да цікавых размоў з садоўнікам і печніком.
Сонца садзіцца за Цнянкай. «Вітаем у Мінску!» – кажа бетонная шыльда на ўездзе ў горад.
Працяг будзе.
*З прычын бяспекі тэкст публікуецца ананімна
