Гэта рубрыка «ПрыСутнасць». Тут публікуем меркаванні экспертаў у культуры з Беларусі і з замежжа. Пра тое, што ім баліць як прафесіяналам і як беларусам, пра іх адкрыцці, развагі і назіранні, іх думкі і высновы.
Запрашаем і вас да сумеснага роздуму. Калі вы гатовыя падзяліцца ўласнымі назіраннямі, уражаннямі, пішыце нам: media@byculture.org
*Меркаванні аўтараў могуць не супадаць з пазіцыяй Беларускай Рады культуры.
У папярэдняй серыі. Чатыры калегі: неўміручы «форд-транзіт» 97 года, яго кіроўца Ігар, энергічны ўласнік садаўнічай фірмачкі, Жан, былы архітэктар, а цяпер перадпенсійны беспрацоўны, і наастатак — культуролаг на паўзе, восенню 2025 года на катэджным участку пад Мінскам садзяць сад.
Допіс 2. Сасна каўказская
Зыркае сонца падымаецца за Раўбіцкім трамплінам. Жан успомніў, што была такая кніга — амерыканскі ці брытанскі дыпламат, цешачыся недатыкальнасцю, у сярэдзіне 1930-х гадоў едзе на кабрыялеце па Нямеччыне і распавядае пра жыццё немцаў ва ўмовах нацысцкага рэжыму. Кніга доўга праляжала ў рукапісе (яе надрукавалі толькі ў 1970-х) ды стала бестсэлерам — настолькі жыва яна была напісаная.
Я ўспомніў тую кнігу. Яна выявілася фальшыўкай, якую выдалі на патрэбу кніжнага рынку і чытача, што прагнуў перасэнсавання Другой сусветнай. Жан крыху збіў тэмп расповеду — мусіць, пакрыўдзіўся.
Прыехалі на ўчастак. Жан чамусьці вырашыў, што барадаты пячнік — ватнік. Кажа, маўляў, «ватнік, бо крывіў мордай, калі я звярнуўся па-беларуску».
«Можа, ён проста не зразумеў з наскоку?» — пытаю я. Жан зноў пакрыўджана замаўкае. Я з вуліцы гляджу на пячніка, шукаю ў яго абліччы азнакі ватніцтва. У яго хіпстарская барада і модная гадоў пяць таму касічка ў камбінацыі з паголенымі скронямі. Пячнік нетаропка працуе ў гасцявым дамку, складае печку слой за слоем (заказчык пераедзе спярша ў гасцявы дамок, а да налецця — у дом — такі план). Печка — звычайная, хіба з фронту барадач робіць шырокую адуліну для піцы.
Пазваніў Ігар — каб мы прыйшлі дапамагчы выкапаць сосны. Прафесія садоўніка ўключае ў сябе прафесію палясоўшчыка. Пакуль мы з Жанам працуем на ўчастку, Ігар ходзіць па сумежных лясах. Нешта вынюхвае, выглядае, знаёміцца з навакольнымі фермерамі. Вось і зараз ён стаіць ля трактара, у якім сядзіць мужчына ў хакі, і шукае агульных з ім знаёмых. Нам пашанцавала — агульныя знаёмыя ў Ігара з фермерам знайшліся хутка. Сястра фермера вучылася на архітэктурным, але цяпер падалася ў Расію маляваць інтэр’еры.
Калі сказалі, што мы з пасёлка вілаў, тут за ляском, фермер адгукнуўся, што добра ведае той пасёлак, бо возіць туды бульбу і цыбулю. Як? Проста так, мяхамі. «Як вам прывозіць цёшча з дзярэўні», — сказаў фермер і падміргнуў чамусьці Жану. Жан з гатоўнасцю кіўнуў у адказ, — хоць я ведаю, што ягоная цешча даўно памерла.
Я адразу ўявіў, як да аздобленай каванымі дзвярыма, аточанай бетонным мурам, абстаўленай мерсэдэсамі і лексусамі ды ўпрыгожанай шматлікім відэакамерамі вілы, дзе мы цяпер працуем, пад’язджае запэцканы трактарчык фермера і, роўна як пошту, пакідае ля ўваходу дары восені, калядныя падарункі. І падумаў яшчэ, што вось яны, тры слупы, на якіх трымаецца нашая агульная еднасць: мех-сетка ў краткі з шалушлівай цыбуляй, зусім празрысты мех з тоўстага цэлафану, напоўнены чорна-памаранчавай морквай, а наастатак — малочны, непратачальны для чужога позірку, мех з рабацініста-бледнай бульбай.
Пакуль я летуценіў, Ігар дамовіўся, каб выкапаць колькі зусім юных хваінак з поля, якое належыць фермеру. Фермеру ад гэтага карысць — мы яму ачысцім участак поля, што прылягае да леса.
Пакуль Ігар з Жанам выкопавалі сосны, я на садовай тачцы праз лес вазіў іх да ўчастка вілы, метраў васемсот уся дарога. Пячнік, убачыўшы мяне з тачкай, напакаванай маладымі хваінкамі, з дакорам спытаў, ці не з лесу? Я хлусліва кіўнуў, хаця сосны — з фермерскага ўчастка, а не з дзяржаўнага леса, і таму нічога мне за гэта не будзе.
«Вой, зловяць — ляснік будзе штрафаваць!» — выпаліў пячнік так сардэчна, і столькі ў яго голасе было і захаплення магчымай расправай лесніка, і адначасова шчырага шкадавання нас, магчымых лесніковых ахвяраў, ажно я зразумеў, што ніякі пячнік не ватнік, а проста — суворы тутэйшы чалавек.
«Хваіна любіць кіслую глебу», — растлумачыў Ігар, пакуль адмыслова пакліканы спецыяліст з гадавальніка, гаваркі хлопец са Стаўпеччыны, садзіў тоўсценькую прыгажуню — каўказскую сасну.
Сасна сама сябе падкісляе ігліцай, якую скідае. Нашая з Жанам задача на сёння — абсадзіць «будучую дамінанту» (жаргон спецыяліста-сасоншчыка са Стаўпеччыны), то бок каўказскую сасну звычайнымі раўбіцкімі хваінамі, выкапанымі на фермерскім полі. У лунку, апрача ўгнаенняў, мы закідвалі рудую ігліцу.
Утрох за змену выкапалі і пасадзілі штук сорак дрэў. Жан пажартаваў, што менавіта таму Ігар і не можа столькі гадоў дабудаваць свой загарадны дом. У асвячонай стагоддзямі трыядзе: «пасадзіць дрэва, выгадаваць сына і пабудаваць дом» у садоўніка Ігара, бацькі трох сыноў, бач ты, яўны перакос.
Увечары, калі мы сядалі ў Форд, каб вярнуцца ў вераснёвы Мінск, я падумаў пра нас. Можа, мы зараз таксама паедзем у амерыканскай іншамарцы і будзем глядзець на тутэйшыя паселішчы чужымі вачыма замежнага дыпламата? Ці здолеем? І, калі мы не кніжныя фальшыўкі, дык ці з’явіцца ў нас гэты нязвыклы адстаронены позірк, каб з яго дапамогай убачыць звыклую рэальнасць, ад якой нас аддзяляе толькі дрыготкая шыба здыхліка-форда?
Я азірнуўся на белы Сітраен печніка. Беларускі нумарны знак быў у рамцы: MOTOCARS, ul. Kościuszki 27, Warszawa
Працяг будзе.
